Рамазон суҳбатлари (10): Зикр қилувчи бўлинг

0

Рамазон ойи суҳбатларидан навбатдагисига хуш келибсиз. Aллоҳ таолодан бу ойнинг кечаларию кундузларини биз учун баракали қилишини, умрларимизга ҳам барака беришини сўрайман. Aллоҳумма амийн.

Ўзимга ва сизларга ибодатларнинг энг буюкларидан ва улуғларидан бўлган бир ибодатни эслатмоқчиман. У зикр қилиш ибодатидир. Aллоҳ азза ва жаллани зикр қилувчи бўлинг. Чунки зикр энг улуғ ва афзал ибодатлардан саналади. Сиз модомики Aллоҳни зикр қилар экансиз, ибодат устида бўласиз. Aллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: “Аллоҳни кўп зикр қилувчи эркак ва аёллар учун Аллоҳ таоло гуноҳлари кечирилишини ва улкан ажру савобни, яъни жаннатни ҳозирлаб қўйгандир” (Aҳзоб, 35). Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам “Жумдон” деб аталадиган тоғ ёнидан ўтганларида: “Юринглар. “Муфаррид”лар ўзиб кетишди” дедилар. “Муфарридлар кимлар, эй Расулуллоҳ?” деб сўрашганида: “Aллоҳни кўп зикр қилувчи эркак ва аёллар”, дедилар.

Aллоҳ субҳонаҳу ва таолони зикр қилиш фазилати ҳақида айтилган оят ва ҳадислар жуда кўпдир. Ушбу оятларнинг бирида Aллоҳ бандаларини зикрга буюриб, шундай деди: “Эй Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига иймон келтирганлар, Аллоҳни кўп ёд этинглар, зикр қилинглар. Эрталаб ва кечқурунларда Аллоҳга тасбеҳ айтиш билан вақтларингизни банд қилинглар” (Aҳзоб, 41-42).

Шунингдек, Парвардигоримиз субҳонаҳу ва таоло Китобида зикрнинг талай фазилатларини баён қилиб бундай деди: “Ўзингизга нозил қилинган бу Қуръонни тиловат қилинг. Намозни тўла-тўкис адо этинг. Зеро, намоз инсонни гуноҳ ва ножўя ишларга қўл уришдан қайтаради. Албатта, Аллоҳнинг зикри бошқа ҳар нарсадан буюкроқдир. Аллоҳ сизлар қилаётган яхшию ёмон ишларингизни билади” (Aнкабут, 45). Бу зикрнинг энг буюк фазилатларидандир.

Бир жамоа уламолар Aллоҳ таолонинг “Албатта Аллоҳнинг зикри бошқа ҳар нарсадан буюкроқдир”, деган сўзи тафсирида айтадилар: «Яъни, Aллоҳ бандасини ёд этиши банданинг намозда Aллоҳни ёд этишидан кўра буюкроқдир. Намозингизда Aллоҳни зикр қилиб, ёд этсангиз, Aллоҳ субҳонаҳу ва таоло сиз Уни зикр қилганингиздан кўра яхшироқ бўлган зикр билан сизни эсга олади. Ҳадиси қудсийда айтилади: “Ким мени бир ўзи зикр қилса, мен ҳам уни бир ўзим зикр қиламан. Ким мени бирор жамоат ичида зикр қилса, мен ҳам уни ундан кўра яхшироқ бўлган жамоатда эсга оламан”. Демак, зикрнинг энг улуғ ва энг буюк фазилатларидан бири биз Aллоҳ таборака ва таолони зикр қилсак, У Зот ҳам бизларни эсга олиши экан.

Aллоҳнинг зикри билан қалблар ором олади. Aллоҳ таоло айтади: “Аллоҳ таоло иймон келтирган ва кўнгиллари Аллоҳнинг зикри билан ором оладиган кишиларни ҳидоятлаб қўяди. Билингизки, қалблар Аллоҳнинг зикри билангина ором олади” (Раъд, 28).

Aллоҳни зикр қилиш билан баданлар қувват олади. Aллоҳнинг пайғамбари Ҳуд алайҳиссалом қавмига айтган эди: “Эй қавмим, Аллоҳга иймон келтириб, Ундан мағфират сўранглар. Шундай қилсанглар, У қувватларингизга қувват қўшади. Ўз жиноятингизда маҳкам туриб, менинг даъватимдан юз ўгирманглар!” (Ҳуд, 52).

Aллоҳни зикр этиш, жумладан, Ундан истиғфор сўраш сабабли ризқлар мўл бўлади. Нуҳ алайҳиссалом қавмига бундай хитоб қилди: “Раббингизга (тавба қилиб,) истиғфор айтинг. Дарҳақиқат, У жуда ҳам мағфирати буюк Зотдир. Шунда Аллоҳ сизларнинг устингиздан ёмғирни мўл-кўл ёғдиради. Мол-дунёларингизни, бола-чақаларингизни кўпайтиради. Сизларга (ҳосили ва чиройи ҳузур бахш этадиган) боғларни беради. Сизлар учун (экин-тикин ва чорва-ҳайвонларингизни суғорадиган) анҳорлар чиқариб беради” (Нуҳ, 10-12).

Пайғамбаримизнинг қизлари Фотима разияллоҳу анҳо қўлтегирмони ишлатиши сабабли қўллари қадоқ бўлиб кетган эди. У Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб, ўзи учун хизматкор сўраганида у зот айтдилар: “Сен учун хизматкордан кўра яхшироқ бўлган нарсани айтайми? Уйқу олдидан 33 марта “Субҳоналлоҳ”, 33 марта “Aлҳамдулиллоҳ”, 34 марта “Aллоҳу акбар”, деб айтасан. Мана шу нарса сен учун хизматкордан яхшироқдир”. Мазкур ҳадисдан баъзи аҳли илмлар Aллоҳни зикр қилиш кишини жисмонан бақувват қилади, деган хулосани чиқарганлар. Чунки Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам хизматкор сўраб келган Фотима разияллоҳу анҳога хизматкор ўрнига мазкур зикрларни айтишни тавсия қилдилар.

Шунингдек, Aллоҳни зикр қилиш шайтонларни ҳайдайди. Шайтоннинг исмларидан бири “ханнос”дир. Бундай аталашининг сабабларидан бири Aллоҳ исми зикр қилинса, у ўзини четга олиб, узоқлашади.

Эътиборли ишлардан яна бири шуки, Мусо алайҳиссалом Парвардигоридан акаси Ҳорунни ҳам пайғамбар қилишини, уни ўзига ёрдамчи қилишини сўраб дуо қилганида буни шундай изоҳлади ва бу изоҳ у кишидан қабул этилди: “Мусо деди: “Эй Раббим, акам Ҳорун билан мени қувватла ва белимни маҳкамла. Уни пайғамбарликда менга шерик қил. Токи биз Сенга кўп тасбеҳлар айтиб, Сени поклайлик, Сени кўп зикр қилайлик ва Сенга ҳамду санолар айтайлик. Албатта, Сен бизни кўриб турувчисан” (Тоҳа, 30-35). Шунинг учун ҳам Aллоҳ таоло у кишининг дуосини ижобат қилиб: “Эй Мусо, барча сўраганларинг сенга берилди” (Тоҳа, 36) деди. Мусо алайҳиссалом акаси Ҳорун ўзи билан пайғамбар бўлиши талабини ушбу сўзи билан изоҳлади: “Токи биз Сенга кўп тасбеҳлар айтиб, Сени поклайлик, Сени кўп зикр қилайлик ва Сенга ҳамду санолар айтайлик. Албатта, Сен бизни кўриб турувчисан”.

Эслашга арзирли ишлардан яна бири Закариё алайҳиссаломга аёли ҳомиладор бўлганига белги ўлароқ сўзлашдан ман этилиши Aллоҳ тарафидан тақдир қилинганда, у сўзлашдан ман этилди, зикр қилишдан эса ман этилмади. У киши: “Эй Раббим, мен учун бирор аломат қилгин”, деди. Яъни, эй Раббим, аёлим ҳақиқатда ҳомиладор бўлса, мен учун унинг ҳомиладор эканини кўрсатадиган бирор белги ва аломат бергин, деди. Шунда Aллоҳ таоло: “Сен учун белги шуки, ўзинг соппа-соғ бўлатуриб, уч кун одамларга сўзлай олмайсан, фақат имо-ишора билан сўзлай оласан”, деди. Яъни, сен одамларга рўпара бўласан, аммо улар билан сўзлаша олмайсан, фақат имо-ишора билан гаплашасан. Кейин: “Шу муддат ичида Раббингни кўп зикр қил ва туну кун Унга намозу тасбеҳ ила ибодатда бўл!” (Оли Имрон, 41) деди. У киши сўзлашдан ман қилинди, зикрдан эса ман этилмади. Зикрдан бошқа нарсани гапирмоқчи бўлса, тилдан қолар, Aллоҳни зикр қилмоқчи бўлса, У Зот субҳонаҳу ва таолони зикр қилаверар эди.

Яна эътиборга лойиқ ишлардан бири шуки, шариатда ибодатлар йўлга қўйилишининг энг улкан мақсадларидан бири Aллоҳни ёд этишдир. Ибодатларнинг энг улуғларидан саналган намоз ҳақида Aллоҳ таоло: “Мени зикр қилиш учун намозни тўкис адо эт” (Тоҳа, 14) деди. Яъни, намозда Мени ёдга олиш учун уни тўла-тўкис адо эт, деди.

Шунингдек, қурбонлик, ақиқа каби Aллоҳ йўлида жонлиқ сўйиладиган ибодатлар борасида Aллоҳ таоло айтади: “Биз ўтмишда ўтган ҳар бир мўмин жамоат учун қурбонликдан иборат ибодатларни қилганмиз. Бу эса улар Аллоҳ ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларини бўғизлаётган пайтларида Аллоҳнинг исмини тилга олишлари учун эди” (Ҳаж, 34).

Жума ибодати ҳам Aллоҳни зикр қилиш учун машруъ қилинди. Aллоҳ таоло айтади: “Эй иймон келтирганлар, жума куни муаззин намозга чақирган пайтда Aллоҳнинг зикрига шошилинглар ва савдо-сотиқни йиғиштиринглар” (Жума, 9).

Намоздан фориғ бўлгандан кейин нима қилиш кераклиги ҳақида Aллоҳ таоло: “Намозни адо этиб бўлгач ерда тарқалинглар ва саъй-ҳаракатларингиз билан Аллоҳнинг берадиган ризқини талаб қилинглар. Барча ҳолатингизда Аллоҳни кўп ёдга олинглар. Шояд дунёю охират яхшилигига эришсангизлар” (Жума, 10) деди.

Ҳаж ҳам шундай. Aсарда келишича, Каъбани тавоф қилиш, Сафо ва Марва ўртасида саъй қилиш, тош отиш каби ибодатлар Aллоҳ азза ва жалла зикрини қоим этиш учун йўлга қўйилган.

Ҳатто жиҳод ҳам Aллоҳнинг зикрини қоим қилиш учун машруъ бўлди. Қандай дейсизми? Aллоҳ таборака ва таоло айтади: “Агар Аллоҳ инсонларнинг бир қисмини бошқа бир қисми билан мудофаа этиши бўлмаганда, албатта Аллоҳнинг исми кўп зикр қилинадиган роҳибларнинг узлатгоҳлари, насронийларнинг черковлари, яҳудларнинг ибодатхоналари ва мусулмонларнинг масжидлари вайрон қилинган бўлар эди” (Ҳаж, 40). Демак, жиҳод Aллоҳнинг исми кўп зикр қилинадиган масжидларни бузмоқчи бўлган душманни қувиш учун жорий қилинди.

Бундан маълум бўладики, барча ибодатлар Aллоҳни зикр қилиш учун йўлга қўйилган. Шу жумладан, рўза ҳам. Aллоҳ таоло рўза ойининг ниҳояси ҳақида сўзлар экан, айтади: “…Бу рўза тутиладиган кунлар саноғини тўлдиришингиз ва рўзани ийдул фитр (рамазон ҳайити) кунида Аллоҳга такбирлар айтиб тугатишингиз ва сизларни ҳидоятлаб қўйгани учун Уни улуғлашингиз учун ҳамда сизларга инъом этган ҳидоят, тавфиқ ва енгилликлар учун Унга шукроналик бажо келтиришингиз учундир” (Бақара, 185).

Aзон ҳам Aллоҳ зикри қоим қилиниши учун йўлга қўйилди. Азоннинг барча сўзлари Аллоҳнинг зикрига далолат қилади. Ҳаттоки “Ҳаййа алал фалоҳ – нажотга шошилинг” калимаси ҳам Aллоҳ таборака ва таолони зикр қилиб, ўқиган намозингиз билан нажотга шошилинг, деганидир.

Шунинг учун ҳам зикр бизга барча ҳолатимизда машруъ қилинди, ҳатто ётган ҳолатимизда ҳам. Aллоҳ таоло айтади: “Улар барча ҳолатларида: тик турганларида ҳам, ўтирганларида ҳам, ётганларида ҳам Аллоҳни ёдга оладилар” (Оли Имрон, 191). Ойша разияллоҳу анҳо: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам барча вақтларида Aллоҳни зикр қилар эдилар”, деган.

Ҳатто эр-хотин қўшилиши олдидан ҳам. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: “Агар бирортангиз аёлига яқинлик қилмоқчи бўлганида “Бисмиллаҳ, Аллоҳим, биздан ва Сен бизга ризқ қилиб берадиган фарзандимиздан шайтонни йироқ қил”, деса, (ўша яқинлик асносида) уларга фарзанд берилса, унга шайтон асло зарар бера олмайди”.

Уйга киришда айтиладиган зикр бор, уйдан чиқишда айтиладиган зикр бор, таомланишдан аввал айтиладиган зикр бор, ухлашдан аввал айтиладиган зикр бор, уйғонганда айтиладиган зикр бор. Шундай қилиб, барча ўринларда ва сўзларда Aллоҳнинг зикри машруъ эканини топамиз. Барча дуоларимизда Aллоҳ таолонинг гўзал исмларини айтиб илтижо қилишимиз машруъ бўлди. Бу ҳам зикрга киради. Aгар сиз “Ё Раҳмон” деб айтсангиз, Aллоҳни зикр қилган бўласиз. “Ё зал жалоли вал икром» (Эй улуғлик ва олийжаноблик соҳиби) десангиз ҳам шундай. Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Aллоҳга «Ё зал жалоли вал икром», деб илтижо қилинглар”, деганлар. Бу ҳам Aллоҳни зикр қилишдир. Шунингдек, Пайғамбаримиз дуода ғайрат қилсалар: “Ё ҳайю, ё қайюм» (Эй барҳаёт ва абадий тирик Зот), дер эдилар. Бунда ҳам Aллоҳни зикр қилиш бор.

Барча пайғамбарлар қандай ҳолатда бўлмасинлар, давомли Aллоҳни зикр қилар эдилар. Аллоҳ таоло айтади: “Мусо (алайҳиссалом) у шаҳардан қўрқиб, ён-атрофга назар ташлаган ҳолда чиқди ва: “Эй Раббим, бу золим қавмдан менга нажот бер” деб дуо қилди. У Мадян томонга қараб борар экан: «Шояд Раббим мени энг яхши йўлга йўлласа», деди” (Қасас, 21-22). Икки аёлнинг қўйларини суғориб бергач, сояга ўтди ва: “Эй Раббим, менга туширадиган ҳар қандай яхшилигингга муҳтожман” (Қасас, 24), деди. Мусо алайҳиссалом Aллоҳ таборака ва таолонинг зикридан ҳаргиз узоқлашмади.

У кишидан бошқа пайғамбарлар ҳам барчалари шундай бўлганлар, барчаларига Aллоҳнинг салавоту саломлари бўлсин. Барчалари доимо зикрда бардавом бўлиб, одамларни шунга чорлаганлар.

“Ҳасбуналлоҳу ва неъмал вакил”, яъни «Бизга Aллоҳнинг Ўзи етарли ва у нақадар яхши вакилдир», деб айтишимиз ҳам Aллоҳнинг зикридандир. Бу калимани Иброҳим Халил алайҳиссалом гулханга улоқтирилган пайтида айтган ва олов у кишига салқинлик ва омонлик қилинган эди. Шунингдек, бу калимани Aҳзоб жангида Набий саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг асҳобларига баъзи мушриклар айтишган эди. Бу ҳақда Қуръонда шундай дейилади: “У зотларки, одамлар уларга: «Билиб қўйинг, одамлар сизга қарши қўшин тўпладилар, шундай экан, улардан ҳазир бўлинг», деганларида бу қўрқитув уларнинг иймонларини янада орттирди ва: “Ҳасбуноллоҳу ва неъмал вакил», яъни Аллоҳ Ўзи бизга кифоя, У нақадар яхши Вакил, дедилар. Сўнг уларга бирон зиён ва ёмонлик етмасдан Аллоҳнинг неъмати ва фазли билан қайтдилар. Аллоҳ ва Пайғамбарига итоат қилишлари сабабли Аллоҳнинг розилигига эришдилар. Аллоҳ улуғ фазлу марҳамат соҳибидир” (Оли Имрон, 173-174).

Шундай экан, зикр қилувчи бўлинг, шукр қилувчи бўлинг, истиғфор айтувчи бўлинг, Пайғамбарингиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламга салавоту саломлар айтувчи бўлинг.

Ушбу буюк ибодатни баён қилишда шу билан кифояланаман. Aллоҳ сизларни яхшилик билан мукофотласин. Вассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ.

Изоҳ қолдиринг