Рамазон суҳбатлари (1): Сахий бўлинг

0

Аллоҳ таолодан ушбу ойни сизу бизга муборак қилишини, Ўзининг китоби ва Пайғамбарининг суннати учун баракали қилишини ва барчамизнинг умримизга хайр-барака ёғдиришини сўраймиз!

Ушбу суҳбатларимизда мен мўмин киши зийнатланиши лозим бўлган баъзи хислатларни айтиб ўтишни мақсад қилдим. Шундай хислатлардан бири сахийликдир.

Бугунги суҳбатимизни “сахий бўлинг” деб номладим.

Биродарим, сахий бўлинг. Зеро, Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло сахий Зот, У сахий бандаларини яхши кўради. Аллоҳ таоло Ўзини васфлаб шундай деган: “Ҳақ Подшоҳ – Аллоҳ бирон ишни беҳуда қилишдан узоқдир. Арш эгаси бўлган карамли – сахий Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ” (Мўъминун сураси, 116). Ҳадис ёки саҳобийнинг сўзи эканида ихтилоф қилинган ривоятда шундай дейилади: “Аллоҳ таоло ҳаё ва саховат соҳибидир. У бандаси қўл кўтариб дуо қилса, унинг қўлини бўш қайтаришдан ҳаё қилади”.

Бизларга ўрнак ва намуна бўлган муҳтарам зотлар – Пайғамбарларнинг барчаси олийжаноб ва саховатпеша бўлганлар. Уларга Аллоҳнинг салавоту саломлари бўлсин.

Саҳобалар Набий (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан: “Эй Расулуллоҳ, энг сахий инсон ким?” деб сўрадилар. У зот: “Аллоҳ наздида сизларнинг энг сахийингиз энг тақводорингиздир”, деб жавоб бердилар. Саҳобалар: “Буни назарда тутмаган эдик”, дедилар. Шунда Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ота-боболари сахий бўлган сахий зот Юсуф ибн Яъқуб ибн Исҳоқ ибн Иброҳимдир. Дарҳақиқат, унинг ўзи ҳам, ота-бобоси ҳам Аллоҳнинг пайғамбарлари бўлишган”, дедилар.

 Пайғамбаримиз ҳам сахий инсон эдилар ва умматларини ҳам сахий бўлишга ўргатдилар. Саҳродан бадавий араблар келиб, Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг олийжаноб ва саховатпешалигини кўрар, сўнг ўз қабиласига бориб, “Эй қабиладошларим, Исломга киринглар. Дарҳақиқат, мен Муҳаммадни камбағалликдан қўрқмай бор-йўғини бераётганини кўрдим”, дер эди.

Пайғамбаримиз ўта сахий эдилар. Бизларга ўрнак ва намуна бўлган муҳтарам зотлар – Пайғамбарларнинг барчаси ҳам саховатпеша бўлишган. Зеро, Раббимиз субҳонаҳу ва таоло сахий Зотдир. Унинг исмларидан бири “карим”, яъни саховатпешадир.

Биродарлар, келинг, солиҳ инсонлар изидан бориб, биз ҳам саховатли бўлайлик.

Набий (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) сахийликка тарғиб қилиб ва буюриб шундай деганлар: “Ким Аллоҳ ва Расулига иймон келтирган бўлса, меҳмонига иззат-икром кўрсатсин”. Бошқа бир ривоятда шундай дейдилар: “Меҳмондорчилик уч кундир. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, меҳмонини ҳурматлаб, унинг мукофотини берсин. Меҳмонинг мукофоти уни бир кеча-ю бир кундуз зиёфат қилишдир”. Яъни, биринчи кеча ва кундузи меҳмонга атаб алоҳида зиёфат уюштирасиз, ундан кейинги кунларда эса одатда еб-ичадиган таомларингиз билан меҳмон қиласиз.

Фаришталар инсон суратида Аллоҳнинг халили Иброҳим алайҳиссалом ҳузурига келганларида у зот меҳмонларга сездирмаган ҳолда шошилинч аёлининг олдига чиқади ва қовурилган семиз бузоқни олиб келиб дастурхонга тортади.

Бирон нарса ейсизларми?”, дея уларни хижолатга қўймайди, индамасдан, тезда аёли олдига чиқиб қовурилган семиз бузоқни келтиради.

Иброҳим алайҳиссалом энг яхши ва семиз бузоқни танлаб, энг яхши услубда пишириб келтиради. Аллоҳ таоло айтади: ““Салом”, деди-да, қараб турмай бир бузоқни қовуриб келтирди”. Бу оятда бузоқни қовуриб келтиргани баён қилинган бўлса, бошқа бир оятда эса семиз бузоқни тортиқ қилгани баён қилинган.

У зот меҳмонларни узоқ кутдирмасдан энг яхши бузоқни танлаб, энг яхши услубда пишириб, энг қисқа фурсатда олиб келади. Меҳмонларга таомни тортиқ қилар экан, оғриниш ёки миннат қилишдан йироқ ҳолда “Қани, таомга марҳамат”, дея илтифот кўрсатади.

Меҳмонга таклиф қилаётган кишингизга: “Бизникига марҳамат қилинг, меҳмон қиламан”, деб таклиф қилишингиз билан “Юринг, тушлик қилиб бераман ёки юринг, кечки овқат қилиб бераман”, дейишингиз ўртасида катта фарқ бор.

Бирон шахсни меҳмонга таклиф қилар экансиз, унга: “Хонадонимга ташриф буюринг, меҳмон қиламан”, “Уйимизда меҳмон бўлсангиз, бизни қувонтирган бўлур эдингиз” каби ибораларни айтишингиз мақсадга мувофиқдир. Меҳмонни шу каби сўзлар билан таклиф қилиш лозим. Бироқ меҳмонга “Қорнингиз очми?” ёки “Нонушта (ёки тушлик) қилганмисиз?” каби ибораларни айтиш меҳмондўстлик анъаналари ва саховат сифатига зид бўлган услубдир.

Биродар, сахий бўлинг. Саховатпешаликда Пайғамбарлар йўлини тутинг.

Аллоҳ субҳонаҳу ва таолодан савоб умид қилган ҳолда сахий бўлинг. Аллоҳ таоло шундай деган: “Қандай хайр-эҳсон қилманг, албатта (Аллоҳ) унинг ўрнини тўлдирур. У ризқ бергувчиларнинг яхшироғидир” (Сабаъ сураси, 39).

Саҳобалар Набий (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)га шундай деганлар: “Сиз бизларни меҳмон қилмайдиган одамлар олдига юборяпсиз”, яъни улар бизнинг меҳмонлик ҳаққимизни адо қилмайдилар. Шунда у зот айтдилар: “Агар бир қавм орасига келиб тушсангиз ва улар меҳмонлик ҳаққингизни адо қилмаса, у ҳолда улардан меҳмонлик ҳаққингизни талаб қилиб олинглар”, яъни улар меҳмонга адо этиши лозим бўлган меҳмонлик ҳаққини улардан ўзларингиз олинглар. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан ривоят қилинган ҳадис мазмунида у зот шундай деганлар.

Яна қайта айтаман, олийжаноб, саховатпеша бўлинг! Зеро, саховатпеша инсонлар ҳар қачон мақтовга сазовор бўлиб келишган.

Бир киши шундай деган экан: гоҳида молу мулкнинг йўқлиги ҳалимликни кетказади, гоҳида яхшилик қилиш нодонликни ўчириб юборади. Бир инсон жоҳил бўлиши, бироқ сахийлиги ундаги барча айбларни яшириши мумкин.

 Инсон чиройли сўзлар айтиб, одамлар билан яхши муомала қила олмаслиги, қўпол ва жоҳил бўлиши, бироқ унинг сахийлиги мазкур иллатларнинг (салбий хислатларнинг) барчасини ёпиб юбориши мумкин.

Бир киши шундай деган экан: “Сахийлик шундай хислат ва луғатки, уни бутун дунё тилида тушуниш мумкин”. Масалан, бир инглиз Мисрга келиб, сизга ўз тилида гапирса ёки сиз унга араб тилида гапирсангиз, албатта, у сизни тушунмайди. Бироқ у сизни сахий ёки бахил эканингизни бирон сўз гапирмасангиз ҳам тушуниб олади. Дарҳақиқат, сахийлик луғати оламнинг барча ерида тушунарли луғат саналади.

Аллоҳнинг элчиси Юсуф алайҳиссаломнинг ака-укалари унинг ҳузурига келганида улар уни танишмас эди. Уларга Юсуф шундай дейди: “Ахир мен сизларга энг яхши мезбон бўлиб, (дон-дунларни) тўла қилиб ўлчаб бераётганимни (яъни меҳмонларни ҳурмат қиладиган энг яхши мезбон эканимни) кўрмаяпсизларми?” (Юсуф сураси, 39).

Демак, сахийлик мақтовга сазовор ва ҳавас қилинадиган сифатлардан биридир.

Шак-шубҳасиз, сахий инсон мақтовга сазовордир. Агар бировга бир инсонни сахий деб васфласангиз, албатта унда мақтовга сазовор шахс экан, деган тасаввур пайдо бўлади. Агар уни сахийликнинг зидди бўлган бахиллик сифати билан васфласангиз, дарҳақиқат, уни камситган бўласиз.

Демак, барчамиз ушбу буюк хислат бўлмиш сахийлик хислатига эга бўлишга ҳаракат қилайлик. Боримизни қизғанмай берайлик. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) Асмо (разияллоҳу анҳо)га шундай деганлар: “Эй Асмо, хайр-эҳсон қил. Ортиқча молингни идишларда сақлаб, бахиллик қилмагинки, Аллоҳ сенинг ҳам ризқингизни тор қилиб қўймасин”. Бошқа бир ривоятда келишича, “Хайр-эҳсон қилган молингизни ҳисоблаб-санаманг. Садақангизни ҳисоблаб-санасангиз, Аллоҳ ризқингизни камайтириб қўяди”.

Меҳмонлар ташрифига, хусусан улар солиҳ кишилар бўлса, қай даражада хурсанд бўлиш кераклигини баён қилиш учун ушбу ривоятни келтирмоқчиман. Кунларнинг бирида Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) пешин вақтида кўчага чиқадилар ва йўлда Абу Бакр ва Умарни учратадилар. Дарҳақиқат, уларнинг ҳар бири уйларидан алоҳида-алоҳида чиқишган, бироқ Аллоҳнинг тақдири ила йўлда учрашиб қолишган эди. Шунда Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) уларга шундай дейдилар: “Эй Абу Бакр, Эй Умар, сизларни шу пайтда кўчага чиқишга нима мажбур қилди?”. Улар: “Эй Расулуллоҳ, очликдан чиқдик”, дейишди. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дедилар: “Аллоҳга қасамки, сизларни уйдан чиқишга мажбур қилган нарса мени ҳам уйдан чиқишга мажбур қилди. Юринглар”, дея уларни бир ансорийнинг уйига бошладилар. Бироқ ансорий уйда йўқ, сув олиб келиш учун кетган экан. Ансорийнинг аёли то эри келгунча кўчада қолмасликлари учун уларни уйга киритади. Ансорий қайтиб келиб, уларни қўргач қай тарзда кутиб олди, деб ўйлайсиз? Уларни кўргач хурсандлигидан шундай деди: “Ер юзида менчалик улуғ меҳмонлари бор одам бўлмаса керак!” Шундан сўнг меҳмонларига атаб қўй сўйди.

Саҳобалар меҳмон келса қувонишар эди. Албатта, меҳмонларнинг ризқи ҳам ўзлари билан бирга келади. Зеро, Аллоҳ таоло шундай деган: “Қандай хайр-эҳсон қилманг, албатта (Аллоҳ) унинг ўрнини тўлдирур. У ризқ бергувчиларнинг яхшироғидир” (Сабаъ сураси, 39).

Сахий бўлинг, бахил бўлманг. Сахий бўлсангиз, албатта, берган нарсаларингиз ўрнини Аллоҳ тўлдирур.

Шу ерда суҳбатимизни якунласак. Аллоҳ таоло барчаларимизни сахий бандаларидан қилсин. Аллоҳумма амийн, Аллоҳумма амийн. Сўзларимизда, амалларимизда, хислатларимиз ва хайр-эҳсонларимизда сахий бандаларидан бўлишни насиб қилсин. Боракаллоҳу фийкум. Вассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ.

Изоҳ қолдиринг