Рамазон суҳбатлари (4): Силаи раҳм қилинг

0

“Рамазон суҳбатлари” туркумидаги навбатдаги суҳбатимизга хуш келибсиз.

Аллоҳ таоло ушбу дастурни сизу бизга ва барча мусулмонларга фойдали қилсин, ушбу ойни барчамизга муборак қилсин.

Аллоҳдан мадад сўраб бугунги суҳбатимизни бошлаймиз.

Уни “Силаи раҳм қилинг” деб номладик.

Биродар, силаи раҳм қилинг. Силаи раҳм маъноси Аллоҳ таоло борди-келди ва алоқа қилишга буюрган инсонлар ўртасидаги ришталарни мустаҳмлашдир.

Қариндош-уруғчилик, биродарчилик ришталарини мустаҳкамланг. Аллоҳ таоло нозил қилган барча нарсага иймон келтиринг.

Аллоҳ таоло айтади: “Улар Аллоҳ боғлашга буюрган нарсаларни (яъни, қариндош-уруғлар билан алоқани) боғлайдилар. Парвардигорларидан қўрқадилар, ҳисоб-китобга дучор бўлишдан қўрқиб, (доим чиройли амаллар қилишга интиладилар)” (Раъд, 21).

Аллоҳ таоло мустаҳкамлашга буюрган алоқалардан бири қариндошлар ўртасидаги алоқани мустаҳкамлашдир.

Силаи раҳм қилинг.

Шариатимиз мустаҳкамлашга буюрган силаи раҳм ҳақида баъзи уламолар “Силаи раҳм деб она тарафдан бўлган қариндошлар ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлашга айтилади”, деган бўлишса-да, аслида тўғри фикрга кўра, силаи раҳм деб барча қариндошлар ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлашга айтилади.

Барча қариндошларингиз ўртасидаги алоқани мустаҳкамланг.

Аллоҳ таоло силаи раҳм қилган инсонларни мақтаб шундай дейди: “Улар Аллоҳ боғлашга буюрган нарсаларни (яъни, қариндош-уруғлар билан алоқани) боғлайдилар. Парвардигорларидан қўрқадилар, ҳисоб-китобга дучор бўлишдан қўрқиб, (доим чиройли амаллар қилишга интиладилар)” (Раъд: 21).

Силаи раҳм қилган инсонга улкан ажрлар берилади, ризқи мўл-кўл бўлади ва умри узайтирилади, яъни умрига барака берилади ёки чиндан ҳам умри узаяди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Кимни умри узайтирилиши ёки ризқи кенг қилиниши қувонтирса, қариндошлари билан алоқасини мустаҳкамласин”.

Силаи раҳм қилиш ризқнинг кенг ва мўл-кўл бўлиши сабабларидан биридир.

Ҳаммангизга маълумки, Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам Саъд ибн Абу Ваққос разияллоҳу анҳу ўзини бошқалардан устун санаганини кўрганда унга шундай деганлар: “Эй Саъд, сизларга берилаётган ризқ ва нусрат ораларингиздаги заиф кишилар сабабли эканини билмайсанми?”.

Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: (Эй Муҳаммад), қавм-қариндошга (хайру эҳсон қилиш билан) ҳақларини ато этинг” (Исро, 26).

Хоҳласангиз ҳам, хоҳламасангиз ҳам қариндошларнинг сизнинг устингизда ҳақлари бор. Чунки Аллоҳ таоло: “Қавм-қариндошга (хайру эҳсон қилиш билан) ҳақларини ато этинг”, деган.

Қариндош-уруғларнинг сизнинг устингизда ҳақлари бор. Аллоҳ таоло шундай деган: “Биз Бани Исроилдан “Фақат Аллоҳгагина ибодат қиласизлар, ота-она, қариндош-уруғ, етим ва мискинларга яхшилик қиласизлар”, деб аҳду паймон олганимизни эсланглар” (Бақара, 83).

Қариндошларингиз ҳатто кофир бўлсалар ҳам уларга яхшилик қилишга буюрилгансиз. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Билиб қўйинг, фалончининг уруғи менинг дўстларим эмас. Менинг дўстларим тақводорлардир. Бироқ улар менинг қариндошларим бўлгани боис тери қуриб қолмаслиги учун сув билан намлаб турилганидек, мен ҳам уларнинг ҳақларини бериш билан кўнгилларини юмшатиб тураман”.

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “тери қуриб қолмаслиги учун сув билан намлаб турилганидек” деган сўзларининг маъноси ҳақида уламолар шундай дейишган: “Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам силаи раҳмни қўй ёки эчкининг терисига ўхшатдилар. Терини сувсиз қолдирсангиз қуриб қаттиқ бўлиб қолади ва сиз уни хоҳлаган томонингизга бука олмайсиз. Бироқ уни сув билан намлаб турсангиз, юмшоқ бўлади ва сиз уни хоҳлаган томонингизга бука оласиз. Қариндош-уруғларга силаи раҳм қилиш ҳам худди шундай”.

Масалан, амакингизнинг ўғли бўлса, сиз у ҳақда доимо сўраб-суриштириб турсангиз, касал бўлса кўргани борсангиз ва бирон нарсага муҳтож бўлса, ўша нарсани берсангиз, хуллас, қийналган вақтида унга ёрдам берсангиз, сўнг ундан бирон нарса талаб қилсангиз, унга қилган яхшиликларингизни эслаб сизга ҳам кўмак беришга ошиқади. Бироқ у билан алоқани узган бўлсангиз, сўнг уни бирон ишга буюрсангиз бош тортади. Яхшилик қилган қариндошингиз сизга бўйсунганидек у сизга бўйсунмайди.

“Билиб қўйинг, фалончининг уруғи менинг дўстларим эмас. Аммо улар менинг қариндошларим бўлгани боис тери қуриб қолмаслиги учун сув билан намлаб турилганидек, мен ҳам уларнинг ҳақларини бериш билан уларнинг кўнгилларини юмшатиб тураман”. Яъни устимдаги уларнинг ҳақларини адо қиламан.

Ҳатто сизга ёмонлик қилиб, озор берадиган қариндошларингизга ҳам силаи раҳм қилинг. Зеро, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Силаи раҳм қилиш бу сизга яхшилик қилган қариндошингизга яхшилик қилиш эмас, балки сиз билан алоқа қилмай қўйган қариндошингизга силаи раҳм қилишингиз демакдир”.

Масалан, сиз менинг қариндошим бўлиб, мени кўргани келсангиз ва кейин мен ҳам сизни кўргани борсам, бу иш чинакам силаи раҳм ҳисобланмайди. Аммо иккимизнинг ўртамизда алоқа узилган бўлса ва биринчи бўлиб мен сизга силаи раҳм қилсам, мана шу чинакам силаи раҳм дейилади.

Бир киши Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга шундай дейди: “Ё Расулуллоҳ, мен қариндошларимга силаи раҳм қиламан, улар эса алоқаларни узадилар, сўраган нарсаларини бераман, улар эса менга бирон нарса бермайдилар, қилган ёмонликларини кечираман, улар эса ёмонлик қилаверадилар, уларга юмшоқ муомала қиламан, улар эса менга ёмон сўзлар айтадилар”, деб ўз қариндошларидан шикоят қилади. Яъни, мен уларга яхшилик қилиб ҳадялар юбораман, бироқ улар бунинг эвазига бирон нарса юбормайдилар, мени ҳақорат қиладилар ва озор берадилар, мен эса индамай жим тураман, юмшоқ муомала қилсам баттар ёмон муомала қиладилар.

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унга шундай дейдилар: “Модомики сен уларга шундай муомалада бўлар экансан, Аллоҳ таоло сенга кўмак беради”.

Қариндошларингизга силаи раҳм қилинг, асло улар билан алоқани узиб қўйманг. Зеро, қариндошлар билан алоқани узган киши лаънатлангандир.

Аллоҳ таоло айтади: “Агар (иймондан) юз ўгирсангизлар, яқинки, сизлар ерда бузғунчилик қиласизлар ва қариндош-уруғларингиз (билан ҳам алоқаларингиз)ни узасизлар! Ундай кимсаларни эса Аллоҳ лаънатлаган, уларнинг (қулоқларини панд-насиҳат эшитишдан) кар, кўзларини эса (тўғри йўлни кўра олмайдиган) кўр қилиб қўйган” (Муҳаммад, 22-23).

Бошқа оятда: “Аллоҳга берган аҳд-паймонларини мустаҳкам бўлганидан кейин бузадиган, Аллоҳ боғлашга буюрган ришталарни узадиган ва ер юзида бузғунчилик қилиб юрадиган кимсалар ҳам борки, улар учун (Аллоҳнинг) лаънати бўлгай ва улар учун энг ёмон диёр — жаҳаннам бордир” (Раъд, 25).

Имом Муслим ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қиёмат куни инсонлар сирот кўпригидан ўтишлари ҳақида айтган қўрқинчли сўзларини эслатиб ўтмоқчиман. Ҳаммангизга маълумки, сирот – жаҳаннам устидаги кўприкдир.

Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай дейдилар: “Қиёмат куни омонат ва силаи раҳм сирот кўпригининг икки четида туради”. Ҳар бир инсон бу кўприкдан осон ва тезда ўтиб олишни хоҳлайди. Баъзи инсонлар кўприкдан қулаб жаҳаннамга тушадилар, Аллоҳ бундай ҳолатга тушишдан асрасин.

Сирот кўпригининг четларида ўтаётган инсонни ушлаб қоладиган илгаклар бўлади. Инсон бу кўприкдан ўтар чоғида силаи раҳм келиб унинг йўлини тўсади ва “Эй Раббим, бу мени зое қилган эди, ундан менинг ҳаққимни олиб бер” дейди. Бундай тўсиққа учраган шахснинг ҳоли қандай кечади, деб ўйлайсиз?! Зеро, биз шу ҳаёти дунёда йўлда кетаётган бўлсак ва йўлда тафтиш нуқтаси бўлиб, унда золим милиция ходими борлигини билсак, Аллоҳим бизни бу золимнинг ёмонлигидан асра, деб илтижо қилишга тушамиз. Энди сиз жаҳаннам устидаги кўприкда кетаётган бўлсангиз ва олдингиздан силаи раҳм чиқиб, «Тўхта, эй Раббим, бу мени зое қилган эди», деса не аҳволга тушасиз?! Шак-шубҳасиз, бу ўта даҳшатли ва қўрқинчли ҳолатдир.

Баъзи уламолар шундай деганлар: “Қариндошларига силаи раҳм қиладиган киши сирот кўпригидан ўтаётиб ундан қулаб кетай деганида силаи раҳм гўё қутқарув хизмати каби тезда уни қутқариш учун келиб, “Эй Раббим, у ҳаёти дунёда силаи раҳм қилар эди, уни қутқаргин” дейди.

Қариндошларга силаи раҳм қилишнинг фойдалари кўп бўлса, улар билан алоқани узиш катта зарарларни келтиради.

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Аллоҳ таоло борлиқни яратган чоғда силаи раҳм Арш устунларини ушлаб, У Зотдан ёрдам сўраб шундай дейди: “Шундай улуғ мақомда сендан силаи раҳм қилмасликларидан паноҳ сўрайман”. Аллоҳ таоло унга шундай дейди: “Силаи раҳм қилганларга улкан ажр бериб, силаи раҳм қилмаганларга катта уқубат берсам, рози бўласанми?” Силаи раҳм: “Ҳа, розиман”, дейди. Аллоҳ таоло: “У ҳолда шундай қиламан”, дейди.

Баъзи уламолар айтишича, силаи раҳм шундай дер экан: “Ким силаи раҳм қилса улкан ажрга эришур, ким силаи раҳм қилмаса улкан азобга дучор бўлур”.

Қариндошлар билан алоқани узиб қўйишдан ёки уларни эътиборсиз қолдиришдан ўта эҳтиёт бўлинг. Зеро, уларни эътиборсиз қолдирсангиз катта ажрдан маҳрум бўласиз, борди-ю, ўртангиздаги алоқани узадиган бўлсангиз тавқи лаънатга қоласиз.

Аллоҳ таоло айтади: “Агар (иймондан) юз ўгирсангизлар, яқинки, сизлар ерда бузғунчилик қиласизлар ва қариндош-уруғларингиз (билан ҳам алоқаларингиз)ни узасизлар! Ундай кимсаларни эса Аллоҳ лаънатлаган, шундай экан, уларнинг (қулоқларини панд-насиҳат эшитишдан) кар, кўзларини эса (тўғри йўлни кўра олмайдиган) кўр қилиб қўйган”.

Ўткинчи дунё матолари ёки арзимаган пулни деб қариндошлар билан алоқани узиб қўйманг.

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: “Қиёмат куни ер ўз бағридаги барча хазиналарни олтин ва кумуш устун мисол ташқарига чиқаради. Бировни қатл қилган киши келиб уни кўргач: “Шу нарса учун одам ўлдирдимми?” дейди. Қариндошлари билан алоқани узган киши келиб, уни кўргач: “Шу нарса учун қариндошлар билан алоқани уздимми?” дейди. Ўғирлик қилган киши келиб уни кўргач: “Шу нарса учун қўлим кесилдими?” дейди. Сўнгра ундан бирон нарса олмай ташлаб кетишади” (Саҳиҳ Муслим, 1013).

Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзини эслатиб ўтмоқчиман. “Аллоҳнинг Китобида қариндош-уруғлар (меросхўрликда) бир-бирларига (қон-қариндош бўлмаган) мўминлардан ва муҳожирлардан кўра ҳақдорроқдирлар. Бироқ сизлар (диндош) биродарларингизга (васият, ҳадя ва хайр-эҳсон орқали) яхшилик қилмоғингиз (жоиздир)” (Аҳзоб, 6).

Қариндошларингизга силаи раҳм қилинг! Улар билан алоқаларни узиб қўйманг. Шунингдек, мусулмон биродарларингиз билан ҳам алоқаларни мустаҳкамланг. Аллоҳ таоло нозил қилган ва Пайғамбаримиз айтган барча сўзларга амал қилиш ила …

Аллоҳ таоло барчаларимизни силаи раҳм қиладиган бандаларидан қилсин! Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ.

Изоҳ қолдиринг