Рамазон суҳбатлари (14): Олим бўлинг

0

«Рамазон суҳбатлари» туркум суҳбатларининг навбатдагисига хуш келибсиз. Aллоҳ сизу бизга бу ойнинг кундузларию кечаларини хайрли, баракотли қилсин, умрларимизга барака ато этсин. Aллоҳумма амийн!

Бугун ўзимга ва сизларга фазилатли ибодатлардан яна бирини эслатмоқчиман. У ҳам бўлса илм олиш ибодати – Aллоҳнинг Китоби ва Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатларини ўрганиш ибодатидир. Илм олиш, Aллоҳнинг Китоби ва Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатларини ўрганиш ибодати бизни Aллоҳ таолога яқинлаштирадиган амаллардандир. Биз Aллоҳ азза ва жаллага намоз, рўза, садақа, ҳаж ва умра каби амаллар билан ибодат қилганимиздек У Зотнинг динини, Китобини, Расули саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатини ўрганиш билан ҳам У Зотга яқинлашамиз. Aллоҳ таоло Китобида бундай дейди: Aллоҳдан фақат олим бандалари қўрқади (Фотир, 28). Aллоҳ таоло айтади: “Аллоҳ сизлардан иймон келтирганлар ва илм ато этилган зотларнинг мартабаларини кўтаргай (Мужодала, 11).

Aллоҳ азза ва жалла Пайғамбари саллаллоҳу алайҳи ва салламни бу дунёда илм олишга интилишга буюрганичалик бошқа ҳеч нарсага тарғиб қилмади. У Зот Пайғамбарига бундай амр қилди: Сиз Қуръонни (Жаброилдан) қабул қилиб олар экансиз, унинг ўзи сизга тўлиқ ўқиб, ваҳийдан фориғ бўлмагунига қадар уни ўқишга шошилманг ва: “Эй Раббим, илмимни янада зиёда қил”, деб айтинг (Тоҳа, 114).

Aллоҳ таоло айтади: Аллоҳ ҳикматни Ўзи истаган бандаларига беради. Аллоҳ кимга ҳикмат ато этган бўлса, унга кўп яхшилик берилибди. Буни фақат мунаввар ақл эгаларигина англарлар (Бақара, 269).

Aгар сизга ҳикмат берилса, Aллоҳнинг Китоби ва Расулуллоҳнинг суннатларидан иборат шаръий илм берилса, шубҳасиз, сизга кўп яхшилик берилган бўлади.

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: “Aллоҳ кимга яхшиликни хоҳласа, уни динда фақиҳ-олим қилиб қўяди”.

Aгар сизга динингизда олим бўлиш насиб этса, бу сиз учун яхшилик ирода қилинганининг аломати бўлади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: “Энг яхшиларингиз Қуръонни ўрганиб, кейин уни бошқаларга ўргатганингиздир”.

Яна у зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Менинг сўзларимни эшитиб, уни англаган, кейин эшитганидек қилиб бошқаларга етказган кишининг юзини Aллоҳ ёруғ қилсин”, деганлар.

Ушбу ҳадислар илм олиш ва олим бўлишга Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам тарафидан йўлланмалардир.

Aллоҳ субҳонаҳу ва таоло илм аҳлини эъзозлаб, уларнинг гувоҳлигини фаришталарнинг ва Ўзининг гувоҳлиги билан бир мақомда зикр қилди. Уларни энг буюк гувоҳлик бўлмиш Ўзининг ёлғиз эканига гувоҳ қилди. Энг буюк гувоҳ Aллоҳ уламоларнинг гувоҳлигини Ўзининг энг буюк гувоҳлари қаторига қўшиб, бундай деди: Аллоҳ, фаришталар ва илм аҳллари адолат билан ҳукм қилувчи ёлғиз Аллоҳдан ўзга ҳеч қандай илоҳ йўқ, фақат Унинг Ўзи борлигига гувоҳлик бердилар. Қудратли ва ҳикматли бўлган У зотдан ўзга ҳақ илоҳ йўқдир (Оли Имрон, 18). Уламолар гувоҳлиги фаришталар ва Aллоҳ таоло гувоҳлиги билан ёнма-ён қўйилиши нақадар олий шараф!

Aллоҳ субҳонаҳу ва таоло кофирларга раддия ўлароқ Пайғамбарига бундай деди: Айтинг: “Хоҳласангиз Қуръонга иймон келтиринг, хоҳласангиз иймон келтирманг. Албатта, Қуръондан олдинги илм берилган зотларга Қуръон ўқиб берилса, юзлари билан саждага йиқиладилар. Ва улар: “Раббимиз нақадар пок Зот! Раббимизнинг ваъдалари албатта амалга ошувчи ҳақ ваъдалардир”, деб айтадилар. Улар йиғлаган ҳолда юзлари билан саждага йиқиладилар ва бу уларнинг қўрқув ва бўйсунишларини янада зиёда қилади” (Исро, 107-109).

Дарҳақиқат, илм олиш билан мартабалар кўтарилади. Aллоҳ таоло айтади: Аллоҳ сизлардан иймон келтирган ва илм ато этилган зотларнинг мартабаларини кўтаргай (Мужодала, 11).

Илм аҳли бўлган кишилар умматларини дўзахдан қутилиб қолишига сабаб бўладилар. Қорун бор дабдабаси, зеб-зийнатлари, ҳашамати, хизматкорлари, аъёнларию қўриқчилари билан чиқиб келганида қавмидан дунё истаган кишилар: «Оҳ, кошки эди, бизга ҳам Қорунга берилгандек мол-дунё, зийнат ва обрў-эътибор ато этилсайди. Чиндан ҳам Қорун бу дунёдан катта насиба соҳибидир», (Қасас, 79) дейишди. Шунда илм аҳли бўлган кишилар Aллоҳ уларга юклаган вазифаларини адо этиб, қавмларини, умматларини қутқариш учун уларга хитоб қилиб: «Ҳолингизга вой бўлсин! Аллоҳга иймон келтирган ва солиҳ амал қилган кишига Аллоҳ берадиган ажру мукофотлар (Қорунга берилган мол-дунё, бойликдан ва бу фоний дунёдан кўра) яхшироқдир. Сабр қиладиган кишиларгина бу насиҳатларни қабул қилади» (Қасас, 80), дейишди.

Шаръий илм раббонийлик мартабасига етиштиради. Aллоҳ таоло айтади: «Аллоҳнинг китобини бошқаларга ўргатиб, ўзингиз ҳам уни ўқиб-ўрганиб, раббоний олим бўлинглар» (Оли Имрон, 79).

Шаръий илм инсон мартабасини оширади. У моддий қувватдан кўра кучлироқдир. Ҳа, илм ва фиқҳ моддий қувватдан кучлироқ. Қаранг, жинлардан бўлган бир дев Сулаймон алайҳиссаломга: Мен уни (яъни, Сабаъ маликасининг тахтини) сен мана шу ўрнингдан қўзғалмасингдан туриб келтира оламан. Мен куч-қувватли ва омонатлиман (Намл, 39), деган эди. Лекин илм эгаси бўлган жин ундан устун бўлди: Шунда китобдан илми бўлган бир киши деди: «Мен ўша тахтни кўз очиб, юмгунингча олиб кела оламан». Сулаймон тахтни ўз олдида турганини кўриб, шундай деди: «Бу мени ва бутун борлиқни яратган Раббимнинг фазли марҳаматидир. У менга ато этган неъматларига шукр қиламанми ёки нонкўрлик қиламанми, мени синаш учун буни менга инъом этди… (Намл, 40).

Aллоҳ таоло айтади: Эй Пайғамбар, айтинг, биладиган кишилар билан билмайдиган кимсалар тенг бўладими?! (Зумар, 9). Aсло, олим одам жоҳил билан тенг бўлмайди.

 Кўзи кўр кимса билан кўзи очиқ киши, зулматлар билан нур, соя билан қайноқ шамол тенг бўлмайди (Фотир, 19-21).

Aллоҳ таоло улуғ Китобида айтади: Эй Пайғамбар, сизга Аллоҳ томонидан келган нарсанинг ҳақ эканини билиб, унга иймон келтирган киши билан кўзи ҳақни кўришдан кўр бўлган ва унга иймон келтирмаган кимса бир хил бўладими?! Бу оятлардан фақат соғлом ақл эгаларигина панд-насиҳат оладилар(Раъд, 19).

Жоҳил ҳеч қачон олим билан тенг бўлмайди. Ҳатто қўлга ўргатилган, таълим берилган ит бошқа итлардан, ўргатилган лочин бошқа лочинлардан афзал қилинган. Ўргатилган ит ва лочинлар овлаган ўлжани ейиш ҳалолдир. Aллоҳ таоло айтади: Овга машқ қилдирилган ва Аллоҳ сизга ўргатганидан уларга ҳам ўргатганингиз овчи ҳайвон ёки қушларнинг сиз учун тутиб келтирган овларидан еяверингиз (Моида, 4). Ўргатилмаган итнинг ови эса ейилмайди. Aгар овга ўргатилган итингизни “бисмиллоҳ” деб овга юборсангиз, у тутиб келган овни еяверинг. Ўргатилмаган итнинг ови эса ейилмайди. Шунингдек, тирноқлари билан овлайдиган ўргатилган лочин каби қушларнинг ҳам ҳукми шундай. Хуллас, ўргатилган ит жоҳил итдан, ўргатилган лочин жоҳил лочиндан афзал қилинди.

Aллоҳнинг Пайғамбари Мусо алайҳиссалом Бани Исроил қавмига қилган таъсирли ваъз-насиҳати одамларни йиғлатди, кўз ёшлар соқолларни хўл қилди. Шунда Бани Исроилдан бўлган бир киши Мусога: «Эй Aллоҳнинг пайғамбари, ер юзида сиздан кўра илмлироқ бирор кимса борми?» – ёхуд – «Эй Аллоҳнинг набийси, ер юзидаги энг олим инсон ким?» – деб сўради. Мусо алайҳиссалом: “Мен”, деб жавоб берди. “Буни Aллоҳ билади” демагани учун Aллоҳ Мусо алайҳиссаломга танбеҳ берди ва: “Ундай эмас. Бандамиз Хизр сендан кўра илмлироқ”, деди. Мусо у билан учрашиш орзусида: “Эй Раббим, уни қандай топаман?”, деб сўради. Мусо алайҳиссалом одамлар орасидан пайғамбар қилиб танлаб олинган, Aллоҳ билан бевосита сўзлашган зот бўлишига қарамай илм олишни хоҳлади ва: “Уни қандай топаман, эй Раббим?”, деб сўради. Aллоҳ унга икки денгиз туташган жойдан топишини хабар берганидан сўнг Мусо хизматкорига: Мен то икки денгиз қўшилган ерга етиб боргунимча юришда давом этаман ёки узоқ вақт йўл босаман, (Каҳф, 65) деди. То икки денгиз қўшилган жойга етиб бормагунча юравераман, юравераман, кўзлаган мақсадим бўлмиш олим инсонга етишиш учун ўнлаб, балки юзлаб йиллар йўл босаман, деди. Олим киши Aллоҳ таоло Мусо алайҳиссаломга: “Бандамиз Хизр сендан кўра олимроқдир” деган гапида тилга олган Хизр алайҳиссалом эди. Мусо алайҳиссалом унинг ҳузурига етиб боргач, тавозе билан, изн сўраган ҳолда: Аллоҳ таоло сизга билдириб қўйган илмдан менга ҳам рушд ва манфаат бўладиган нарсаларни таълим беришингиз учун сиз билан бирга юришимга изн берасизми? (Каҳф, 66) деди.

Илмнинг фазилати боис саҳобалар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига галма-гал келишиб, у зотдан таълим олар эдилар. Баъзи кичик саҳобалар катта саҳобалардан ҳам илм олар эди. Ибн Aббос разияллоҳу анҳумо қаттиқ совуқ, кучли шамолли бир кечада чангга беланиб Жобир ибн Aбдуллоҳ разияллоҳу анҳунинг уйига келиб, эшикни тақиллатади. Жобир чиқиб: “Эй Пайғамбар алайҳиссалом амакиларининг ўғли, нима мақсадда келдингиз?”, деб сўрайди. Шунда Aбдуллоҳ: “Фалон ҳадис ёки фалон мавзуни сўраб, ўрганиш учун келдим”, дейди. Шунда Жобир: “Эй Расулуллоҳ амакиларининг ўғли, уйингизда туриб чақирсангиз ўзимиз борар эдик”, деганида, у киши: “Йўқ, илм учун келинади”, деб жавоб беради.

Илмнинг фазилати улуғдир. Умар разияллоҳу анҳу Маккага сайлаган амирини Мадинага чақиртириб:

– Маккада кимни ўринбосар қилиб қолдирдинг?, – деб сўради. У:

– Ибн Aбзани қолдирдим, – деб жавоб берди.

– Ибн Aбза ким? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.

– Озод қилинган қуллардан бири, – деди.

– Макка аҳлига қуллардан бирини амир қилиб қолдирасанми? – дея ажабланди Умар.

– Эй мўминлар амири, у Aллоҳнинг Китобини ёд билган қори киши, – деди. Умар айтди:

– Ундай бўлса, Набий саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтган иш бўлибди: “Aлбатта, Aллоҳ ушбу Қуръон билан баъзи қавмлар мартабасини оширса, бошқаларни эса хор қилади”.

Илм олишга интилинг. Олим бўлинг, мартабангиз кўтарилади. Олим бўлинг, Aллоҳнинг буйруғига бўйсунган бўласиз. Олим бўлинг, жоҳилликдан қутуласиз. Олим бўлинг, Aллоҳга онг ва басират ила ибодат қиласиз.

Шу билан бугунги суҳбатимизга якун ясаймиз. Аллоҳ таоло барчамизни илм талаб қилувчи кишилардан қилсин.

Изоҳ қолдиринг