Усмонийлар: Султон Муҳаммад Алпарслон

0

Тўғрулбек вафот этганидан кейин ҳукумронлик Алпарслонга қолди. Ким ҳоким бўлиши борасида баъзи тортишувлар ҳам бўлган эди. Лекин Алпарслон бу мунозараларга чек қўйди. У амакиси Тўғрулбек каби етук лашкарбоши эди. Бошқа давлатларни ўзига бўйсундиришдан олдин салжуқийларга тобе давлатларда ўз ҳукмини мустаҳкамлаш борасида Алпарслоннинг ўзига хос сиёсати бор эди. У ёнидаги христиан давлатларига Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш ва у ерда ислом даъватини тарқатишга қаттиқ эътибор қаратган эди. Алпарслоннинг қўли билан бўлган фатҳларнинг асосий сабаби ва у фатҳларни исломий шакллантирган нарса исломий жиҳод руҳи эди. Алпарслон салжуқийлар султони ҳамда мужоҳид саркарда эди. Алпарслон у ерларда ислом тарқалиши ва Византиянинг ҳамма ерида ислом байроғи ўрнатилиб, ҳилпираб туришини қаттиқ хоҳлар эди. У ташқи кенгайишга қўл уришдан олдин етти йил мобайнида ўзининг чексиз давлатини бирма-бир кўрикдан ўтказди.

Ишлар барқарор эканига кўнгли хотиржам бўлиб, салжуқийлар қўл остидаги барча минтақаларга ҳоким бўлганидан кейин Алпарслон ўзининг асл мақсадларини амалга ошириш учун режа туза бошлади. Унинг мақсади яқинидаги христиан давлатларни фатҳ қилиш, Мисрдаги Убайдийлар (Фотимийлар) давлатини йиқитиш ҳамда бутун ислом оламини Аббосийлар сунний давлати ва салжуқийлар байроғи остида бирлаштириш эди. Алпарслон катта қўшин тўплаб, Арманистон ва Грузия сари юриш қилди ва бу давлатларни фатҳ қилиб, ўз мамлакатига қўшиб олди, у ерда исломни тарқатишга ўз ҳиссасини қўшди. Алпарслон Шомнинг шимолига ҳужум қилиб, Ҳалабда Мирдосийларни қамал қилди ва уларнинг амири Маҳмуд ибн Солиҳ ибн Мирдосни Фотимий халифага эмас, Аббосий халифага қўшилишга мажбурлади. Кейин ўзининг турк қўмондони Отсиз ибн Ўқ Хоразмийни Шомнинг шимолига юборди. Отсиз Рамла ва Байтулмақдисни Убайдий (Фотимийлар) қўлидан қайтариб олди. Лекин Мисрнинг остонаси ҳисобланган Асқалонни қўлга ололмади.

Макка ҳокими Муҳаммад ибн Абу Ҳошимнинг элчиси султон Алпарслоннинг ҳузурига келиб, улар Мисрдаги Убайдий халифадан воз кечиб, халифа Қоим Баимриллаҳга ва султон Алпарслонга байъат бермоқчилигини ва “Ҳайя алал амал” деб азон айтишни тўхташини айтди. Шунда султон унга ўттиз минг динор бериб: “Агар Мадина амири шунақа қилса мен унга яна йигирма минг динор бераман” – деди.

Алпарслоннинг қилаётган фатҳлари Рим императори Роман Диогеннинг адоватини қўзғади. У ўз империясини ҳимоя қилиш мақсадида Алпарслонга қарши ҳаракат қилиш пайига тушди. Унинг аскарлари билан салжуқийлар орасида бир неча бор тўқнашув ва жанглар бўлиб ўтди. Буларнинг энг муҳими ҳижрий 463, милодий 1070 йил август ойида бўлиб ўтган Малазгирд жанги эди. Ибн Касир бу ҳақда шундай дейди:

“Бу жангда Рим императори Роман Рум, Рах ва Франциядан кўп сонли ва кучли қуролланган катта армияни олиб келди. У билан бирга ўттиз беш мингта патриарх, икки юз мингта отлиқ бор эди. Роман билан бирга французлардан ўттиз беш мингта, Константинопол яқинида яшайдиганлардан ўн беш мингта жангчи қатнашди. Қўшинда юз мингта сапёр, мингта мардикор, мих ва тақа кўтаргани тўрт юзта ҳамда қурол-аслаҳа, эгар, манжаниқ ва шу каби нарсалар юкланган икки мингта арава бор эди. Лаънати Романнинг нияти бутун мусулмонларни қириб ташлаш эди. Унинг патриахлари ўзларича бутун ерларни, ҳатто Бағдодни ҳам тақсимлаб олишган эди. Роман ўринбосарига: “Бу қарияга (яъни халифага) яхши муомала қилинглар. У бизнинг дўстимиз” – деб насиҳат қилди. Улар Ироқ ва Хуросон мамоликлари билан сулҳлашганларидан кейин ёппасига Шомга ҳужум қилиб, уни мусулмонларнинг қўлидан олиб қўйдилар… Алпарслон Заҳва деган жойда 25-зулқаъдада чоршанба куни ўз қўшини билан уларни қарши олди. Унинг қўшини йигирма минг атрофида эди. Султон Рум қўшинининг кўплигидан қўрқди. Шунда унга фақиҳ Абу Наср Муҳаммад ибн Абдулмалик Бухорий уруш жума куни жума намозининг вақти кирганидан кейин бўлгани яхши, деб маслаҳат берди. Чунки у вақтда хатиблар мужоҳидлар ҳаққига дуода бўладилар. Бу вақт ҳам келиб, икки қўшин икки тарафдан саф тортиб, бир-бирига юзланганида султон Алпарслон отидан тушди, Аллоҳга сажда қилиб, юзини тупроққа қўйиб, У зотга дуо қилиб, ёрдам с
ўради. Аллоҳ таоло мусулмонларга ёрдам берди ва душманларини уларнинг қўлига асир қилиб туширди. Мусулмонлар улардан жуда катта қисмини ўлдирдилар ва уларнинг подшоҳи Роман асирга тушди. Уни румлик бир йигит асирга олди. Роман султон Алпарслоннинг ҳузурига олиб келинганида султон қўлидаги қамчи билан уни уч марта урди ва унга:

-Агар мен сенинг қўлингда асир бўлганимда нима қилган бўлардинг?

-Ҳар турли ёмонликни.

-Мен ҳақимда сени нима қилади деб ўйлаяпсан?

-Ё мени қатл қилиб, юртингда мени жасадимни осиб, одамларга ибрат қиласан, ё кечириб, фидя эвазига озод қиласан.

-Мен афв этиб, фидя олмоқчиман.

Роман бир ярим миллион динор эвазига озод қилинди. Султоннинг ёнида дам олди ва озроқ сув ичди. У султонга ҳурмат изҳор қилиш мақсадида унинг яқинига келиб, ерни ўпди. Султон у ўз юртига етиб олиши учун ўн минг динор берди ва патриахларидан бир қанчасини озод қилиб, бир фарсахгача уни кузатиб қўйди. Уни юртига етказиб қўйишлари учун ёнига “Ла илаҳа иллаллоҳ” байроғини кўтарган аскарларни ҳам қўшди…”

Алп Арслон ўн беш мингдан ортиқроқ қўшини билан Рим императори Романнинг икки юз минглик қўшини устидан ғалаба қозониши ислом тарихида жуда ҳам катта ва унитилмас бир воқеа бўлди.

(Давоми бор)

Муҳаммад Ҳабибуллоҳ (Акбар Саматов): 1988 йил Самарқанд вилоятида таваллуд топган. Ўрта мактабни тугатганидан сўнг диний илм ўрганиш ниятида Тошкент шаҳридаги Кўкалдош мадрасасига ўқишга кирган. У ерда икки йил таълим олганидан сўнг араб тилини мукаммал ўрганиш мақсадида Миср Араб Республикасига бориб, у ердаги Ал-азҳар университетига ўқишга кирган ва университетнинг Исломий Шариат факултетини тугатган. Бошланғич ва асосий илмини шайх Содиқ Самарқандийдан олган. Шунингдек, Абу Исҳоқ Ҳувайний, Мустафо Адавий, Ториқ Эвазуллоҳ, Ваҳид Абдуссалом Болий, Ҳасан Ёсир каби шайхлардан таълим олган. IxlosOrg саҳифасининг асосчиларидан бири. 2013 йилдан буён Туркияда истиқомат қилиб, даъват ва диний таълим соҳаларида фаолият юритиб келмоқда.

Изоҳ қолдиринг