Истишҳодий ҳаракатларнинг ҳукми

1

Истишҳодий ҳаракатлар кейинги пайтларда юза чиққан замонавий масалалардан ҳисобланади. Бундай ҳаракатларда баъзи мужоҳидлар ўз танасига ёки бирон ҳаракатланувчи техникага портловчи моддаларни ўрнатгач, душман ичига кириб, ўзини ёки ўзи бошқариб борган техникани портлатиб ҳалок бўладилар. Одатда бундай ҳаракатлар душманга катта зиён етказиши ёки уларнинг руҳий кайфиятида оғир тушкунлик пайдо бўлишига сабабчи бўлиши мумкин. Истишҳодий ҳаракатга қадам қўйган инсон ўзининг ўлишини аниқ билади. Хўш, айрим одамлар истишҳод, бошқа бир тоифа одамлар “ўз жонига суиқасд қилиш” деб номлаган бундай ҳаракатлар шариатда дурустми?

Бу борадаги фатво берган уламоларнинг рожиҳ фикрига кўра, бундай ҳаракатлар ортидан ислом ва мусулмонларга катта манфаат етиш эҳтимоли устивор бўлса, бундай ҳаракатларни амалга ошириш жоиздир. Бу ҳаракатларни амалга оширган инсон нияти холис бўлса, иншааллоҳ, шаҳид саналади. Шариатимизда бу ҳаракатларнинг жоизлигига бир-неча далиллар мавжуд бўлиб, қуйида биз улардан айримларини зикр қилиб ўтамиз:

  1. Имом Муслим ривоят қилган “Ўспирин, роҳиб, сеҳргар ва подшоҳ”[1] ҳақидаги қиссада истишҳодий ҳаракатларнинг жоизлигига далил бор. Унда ўспирин подшоҳга уни ўлдириш йўлини ўргатади. Ўспирин динга катта манфаат бўлгани боис муҳаққақ ўлимига сабаб бўладиган ишга қадам босади. Негаки, унинг ўлимидан сўнг одамлар “Биз ўспириннинг Раббига иймон келтирдик”, дейдилар ва бу воқеа одамлар ичида тавҳид ёйилишига сабаб бўлади.

  2. Ямома жангида Баро ибн Молик розияллоҳу анҳу ўзлари бир қалқонга ўтириб, сафдошларидан қалқонни найзалар билан қалъа ичкарисига отишга буюради. Шундай қилиб мусулмонлар қалъани ишғол қилишга муваффақ бўладилар.

  3. Қустантинийя жангида мусулмонлардан бири душман сафини ёриб, уларнинг ичига кириб кетади. Одамлар унинг ишидан таажжубланишиб: “Ўзини ҳалокатга отди-я!” – дейдилар. Шунда Абу Айюб Ансорий чиқиб шундай дейди: “Эй одамлар, сизлар бу оятни[2] бошқача талқин қиляпсизлар. Аслида бу оят биз ансорлар жамоати ҳақида нозил бўлган. Аллоҳ таоло исломни қувватлаб, унинг тарафдорлари кўпайгач, биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга эшиттирмасдан ўз ўртамизда шундай фикрга борган эдик: “Албатта мол-мулкларимизга талофат етди. Аллоҳ таоло исломни қувватлади, динга ёрдам берадиганлар кўпайди. Энди, маиший шароитларимизни ўнглаш ва етган талофатларни ислоҳ қилишга эътибор қаратсак бўлармиди?”. Бу гаплардан сўнг Аллоҳ таоло Расулига мазкур оятни нозил қилди[3].

  4. Абу Исҳоқ Сабеийдан ривоят қилинади: “Мен бир кишининг Баро ибн Озибдан: “Айтингчи, бир киши якка ўзи минг кишилик қўшинга ҳужум қилса, ўзини ҳалокатга отган бўладими?”, дея сўраганини эшитдим. Унга жавобан Баро розияллоҳу анҳу деди: “Йўқ, ўзини ҳалокатга отиш дегани – одам гуноҳ ишни қилиб: “Энди мендан тавба қабул қилинмаса керак”, дейишлигидир[4].

Имом Нававий “Шарҳи Муслим”асарида жиҳодда инсон ўз ҳаётини хавф остига қўйиши жоизлигига уламолар иттифоқ қилганини нақл қилади[5].

Абу Бакр Ибн Арабий роҳимаҳуллоҳ шундай дейди: “Менинг наздимдаги тўғри фикр – киши бас кела олмасада душман аскарларининг устига бостириб бориши жоиздир. Негаки, бу ишда тўрт жиҳатдан манфаат бор: шаҳидликка интилиш, душманга зиён бериш, мусулмонларда душманга қарши жасорат пайдо қилиш ва душман руҳиятини заифлаштириш. Зеро, бунинг ортидан душманда “бир мусулмонда шунча журъат бўлса, бир тўда мусулмонларнинг жасорати қандоқ бўларкин”, деган қўрқув пайдо бўлади[6].

Шунингдек, истишҳодий ҳаракатларнинг жоизлигига бундан бошқа ҳам далил ва фикрлар бор. Қолаверса, Ислом Фиқҳи Академияси ва Ислом Олами Робитаси уламолари ҳам мазкур ҳаракатларнинг жоизлиги тўғрисида фатво берганлар. Шунга қарамай истишҳодий ҳаракатлар дуруст бўлиши учун қуйидагилар шарт қилинади:

  1. Бундай ҳаракатларни шахсий ташаббус билан эмас, балки амир рухсати билан амалга ошириш.

  2. Бундай ҳаракатларни Аллоҳнинг сўзини олий қилиш ва динга манфаат келтириш мақсадида қилиш.

  3. Фойда-зарарни таққослаш. Истишҳодий ҳаракатни амалга ошириш ортидан душманга катта зарар етиши эҳтимоли юқори бўлиши ва айни дамда мусулмонларга муҳаққақ зиён келмаслиги.

  4. Аёл ва ёш болаларни ўлдиришдан четланиш. Шунга қарамай Фаластин жиҳодидаги каби душман томоннинг аёл ва болалари ҳам жангчи бўлсалар, бу ҳолда уларни ҳам ўлдириш жоиз. Зеро, сионист душманларнинг аёллари ҳам жангчи саналадилар.

Эслатма: айрим исломий ҳаракатларга мансуб йигитлар исломий ўлкаларда амалга ошираётган портлатиш ҳаракатлари ва бунинг оқибатида тинч мусулмон аҳолининг қони тўкилиши ҳеч қандай диний асосга эга бўлмаган хатти-ҳаракатлардир. Шунингдек, бу ҳаракатлар жиҳод ҳам саналмайди. Чунки мусулмон ёки омонлик аҳди билан мусулмон ўлкаларида яшовчи ғайридинларни ўлдириш ҳаромлиги Қуръон ва суннатда собит бўлган. Турли бўлар-бўлмас шубҳалар остида мазкур аслга хилоф иш тутиш жоиз эмас. Айрим ёшлар биз юқорида айтиб ўтган “мусулмонларни қалқон қилиб олган душманга қарши жанг қилиш” борасидаги фатволарга таяниб, шунингдек, бундай портлатишларда ҳалок бўлган маъсум мусулмонлар “ниятига қараб ажр-савоб олаверадилар”, деган даъво остида ўлдириш ҳаром бўлган одамлар ҳаётига тажовуз қиладилар. Албатта, бу Аллоҳнинг динини бузиб кўрсатиш ва Қуръон ва суннат мазмун-моҳиятини юзаки англашдан бошқа нарса эмас[7].

[1] Муслим ривояти (3005). Қиссанинг қисқача мазмуни қуйидагича:

Ислом умматидан олдинги умматлардан бўлган кофир ва золим бир подшоҳнинг кекса сеҳргари бўлади. Бир куни у подшоҳга ўзининг кексайгани, халқ ичидан биронта шогирд бола топиб беришини, унга сеҳргарликни ўргатиши ва ўлимидан сўнг ўзига ўринбосар бўлишини айтади. Подшоҳ унга бир ўспирин йигитни шогирдликка беради. Сеҳргарга шогирд тушган ўспирин унинг олдига қатнаш мобайнида ҳар куни йўлда бир роҳибнинг олдидан ўтади. Ўспирин роҳибнинг гапларига қулоқ тута бошлайди ва охир-оқибат, унинг сўзлари қалбидан жой олади. Кунлардан бирида ўспирин катта бир ҳайвон одамларнинг йўлини тўсиб олганини кўради. Буни кўрган ўспирин кимнинг йўли ҳақ эканини аниқлаш мақсадида қўлига тош олиб: “Эй Аллоҳим, агар роҳиб тутган йўл Сенга сеҳргар тутган йўлдан суюклироқ бўлса, шу ҳайвонни ҳалок қил” – дея тошни ҳайвонга отади. Ҳайвон шу заҳоти жон беради. Ўспиринга бошқа кароматлар ҳам берилади. Аста-секин ўспириндан ён-атрофдагилар таъсирлана бошлайдилар ва ниҳоят унинг иши фош бўлади. Воқеадан воқиф бўлган подшоҳ ўспиринни қатл қилишга амр қилади. Уни тепадан пастга улоқтириш ниятида тоғнинг чўққисига олиб чиқишади, чўктириш мақсадида денгизга олиб боришади, лекин ҳар сафар у тирик қайтиб, уни қатл қилиш учун борган аскарлар ҳалок бўлаверади. Шунда у подшоҳга: “Мени ўлдирмоқчи бўлсанг, сенга бунинг йўлини ўргатаман: одамларни бир жойга йиғасан ва: “Шу ўспириннинг Рабби номи ила”, деб менга ўқ узасан ва шунда мен ўламан”, дейди. Подшоҳ унинг айтганини қилади ва одамлар олдида: “Шу ўспириннинг Рабби номи ила”, деб унга ўқ узади ва уни қатл қилади. Бироқ бу воқеа бутун аҳолининг кўзини очади, ҳақиқий илоҳ подшоҳ эмас, балки Аллоҳ эканига иймон келтиришади. Шу тариқа ўспирин ўз мақсадига эришади; бутун халқ исломни қабул қилади. Бироқ подшоҳ мусулмон бўлган халқни улкан хандақларда гулхан ёқиб ўтда куйдиради.

[2] “Ўзингизни ҳалокатга ташламанг!” [Бақара: 195].

[3] Абу Довуд (2512) ва Термизий (2972) ривояти. Термизий ҳадисни “ҳасан саҳиҳ ғариб” деган.

[4] Ибн Ҳазм “Муҳалло”да ривоят қилган (10/152).

[5] “Шарҳи Муслим” (12/187).

[6] “Аҳкомул Қуръон” (1/116).

[7] Бу мавзуда батафсил маълумот учун Доктор Саид Абдулазимнинг “Таҳсилуз зод ли-таҳқиқил жиҳод” китобига мурожаат қилишингиз мумкин.

Discussion1 комментарий

  1. Keltirilgan ushbu dalillaringizni aqlim hech ham qabul qila olmadi va fatvoingizni men mardud xisoblayman. Negaki siz keltirgan rivoyatlarni sahih deb bilaman va o’zini o’zi portlatishga hicham dalil bo’la olmaydi, sababi bu ochiqdan ochiq o’z joniga qasd qilishlikdur.

    rivoyatda qilichlar bilan dushman askarlari ichiga kirib borishligi haqida ketibdi bundan olinadigan hulosa shundaki, bizni zamonda o’z tanasiga bomba taqib dushman ichiga kirib o’zini portlatishlik joizligiga dalil bo’la olmaydi balki avtomat yoki qurol aslaxa bila dushman ichiga kirib o’qqa tutishlik va dushman ichiga borib bomba otib qochishlik joiz shunga bu rivoyatlar dalil bo’la oladi digan fikrdaman boshqasini o’zini o’zi portlatishlikni dushman ichida bo’lsa ham buni halol sanamayman buni mardud deb bilaman.

Изоҳ қолдиринг